Ontkennen met niet en geen

Met geen maak je een zelfstandig naamwoord met een of zonder lidwoord negatief: Ik heb een fiets. → Ik heb geen fiets. / Ik drink koffie. → Ik drink geen koffie. / Hij heeft kinderen. → Hij heeft geen kinderen.

Dus geen = niet + een; je zegt niet niet een. Staat er voor het zelfstandig naamwoord een woord zoals de, het, mijn of deze, dan gebruik je niet geen, maar niet: Ik zie de bus niet.

De basisregel: niet gaat meestal naar het eind van de zin: Ik werk vandaag niet. / Ik ken die man niet. Staat er in de zin een tweede werkwoord, een voltooid deelwoord of een los voorvoegsel, dan staat niet daarvoor: Ik kan morgen niet komen. / Ik heb niet gebeld. / Hij belt me niet op.

niet staat ook voor een bijvoeglijk naamwoord, voor een deel dat begint met een voorzetsel en voor een woord dat zegt 'hoe': Het huis is niet groot. / Ik woon niet in Amsterdam. / Hij rijdt niet snel.

Er zijn nog meer negatieve woorden: nooit (op geen enkel moment), niemand (geen enkele persoon), niets of in gesprekken niks (geen enkel ding), nergens (op geen enkele plaats). Met deze woorden gebruik je niet ook nog niet: Ik zie niemand.

In sommige talen is een dubbele ontkenning normaal. In het Nederlands is één ontkenning genoeg: Ik zie niet niemand is fout. Wil je op een negatieve vraag 'nee, juist wel' antwoorden, dan gebruik je jawel of toch wel: Kom je niet? – Jawel, ik kom wel!